Cari hesap nedir, nasıl takip edilir?

Cari hesap, işletmenin sürekli alışveriş yaptığı müşteri ve tedarikçilerle arasındaki borç ve alacak hareketlerinin, her karşı taraf için ayrı bir hesapta izlenmesidir. Her satış ya da alış peşin ödenmez; tutarlar hesapta birikir ve vadesi gelince tahsilat ya da ödemeyle kapanır. Ön muhasebenin temel kayıtlarından biridir.

Muhasebedeki karşılığı Tekdüzen Hesap Planı’ndadır. 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği’ne göre 120 Alıcılar hesabı mal ve hizmet satışından doğan senetsiz alacakları, 320 Satıcılar hesabı mal ve hizmet alımından doğan senetsiz borçları izler. Cari hesaplar bu toplamların müşteri ve tedarikçi bazındaki ayrıntısını verir.

Cari hesap nasıl işler?

Satış faturası müşterinin carisini borçlandırır, tahsilat alacaklandırır; alış faturası tedarikçinin carisini alacaklandırır, ödeme borçlandırır. Örneğin 100.000 TL’lik faturaya karşılık 60.000 TL tahsil edilmişse müşterinin 40.000 TL borç bakiyesi kalır. Aynı firma hem müşteri hem tedarikçi olabilir. Bu durumda iki yöndeki hareket aynı karşı taraf için izlenir.

Bakiye tek başına alacağın ne kadar süredir beklediğini göstermez. Yaşlandırma, açık tutarları vadesinden bu yana geçen güne göre gruplara ayırır; örneğin 0-30, 31-60, 61-90 ve 90 günü aşan alacaklar. Risk limiti ise bir müşterinin açık borcunun en fazla ne kadar olabileceğini belirler.

Ekstre ve mutabakat

Cari ekstre, bir karşı tarafla belirli bir dönemdeki bütün hareketlerin tarih sırasıyla ve yürüyen bakiyeyle dökümüdür. Mutabakat, iki tarafın kendi kayıtlarındaki bakiyeyi karşılaştırıp teyit etmesidir. Farkın sık görülen nedenleri kaydı unutulmuş bir fatura, yoldaki bir ödeme ya da kur farkıdır.

Türk Ticaret Kanunu ayrıca cari hesap sözleşmesini tanımlar (madde 89): iki taraf alacaklarını tek tek istemekten vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç olarak hesaba yazar ve hesap kesildikten sonra çıkan farkı ister. Bu sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Hesap dönemi için sözleşme ya da ticari teamül yoksa her takvim yılının son günü hesabın kapatılma günü sayılır; bakiyeyi gösteren cetveli alan taraf 1 ay içinde noter, taahhütlü mektup, telgraf ya da güvenli elektronik imzalı yazıyla itiraz etmezse bakiyeyi kabul etmiş sayılır (madde 94).

Günlük dilde “cari hesap” denince çoğunlukla bu sözleşme değil, müşteri ve tedarikçi bakiyelerinin takibi kastedilir. Faturanın içeriğine itiraz için Kanun’un 21. maddesindeki 8 günlük süre geçerlidir.

IWB’de cari hesap

IWB’de müşteri ve tedarikçi aynı cari kartında tutulur; bir firma iki rolü birden taşıyabilir. Kart grup şirketlerine ortak ya da tek şirkete özel açılır. Kayıt sırasında vergi kimlik numarasının ve T.C. kimlik numarasının geçerli bir numara olup olmadığı denetlenir. MERSİS numarası, IBAN ve KEP adresinin de biçimi kontrol edilir. Risk limiti, vade ve fiyat listesi kartta durur. Kara listedeki cariye yeni satış ve satın alma belgesi açılamaz. Cari kartında şirket bazında bakiye, vadesi geçen tutar ve risk limiti görünür.

Finans’ta cari ekstreyi tarih aralığıyla, yalnız açık kalemlerle ve işlem dövizinde alabilir, PDF ve CSV olarak indirebilirsiniz. Tahsilat faturayla eşleşir; kısmi tutar faturayı açık bırakır, fazlası avans olur. Kapatmada en eski borç en eski alacakla eşleşir ve dövizli kapamada kur farkı uyarısı çıkar. Toplu kapatmayı önizleyip onaylarsınız, gerekirse geri alırsınız. Risk limiti aşıldığında ayara göre uyarı verilir ya da işlem engellenir.

Vadesi geçen cariler tahsilat takibi listesinde görünür ve iki seviyeli ihtar mektubu PDF olarak hazırlanır. Mevcut cari listenizi Excel ya da CSV şablonuyla, dosya başına 5.000 satıra kadar ve önizleyerek aktarırsınız.