MRP (malzeme ihtiyaç planlaması) nedir?

MRP, İngilizce Material Requirements Planning ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede malzeme ihtiyaç planlaması denir. Temel sorusu şudur: belirli bir tarihte belirli miktarda mamul teslim edilecekse hangi hammadde ve yarı mamulden ne kadar gerekir, bunlar ne zaman sipariş edilmeli ya da üretime alınmalıdır? MRP bu soruyu talebi, ürün ağacını, stok kayıtlarını ve temin sürelerini birlikte okuyarak yanıtlar. Çıktısı bir öneri listesidir: satın alınacak, üretilecek ya da depolar arasında taşınacak kalemler, miktarları ve tarihleriyle.

MRP nasıl hesaplar?

Hesap dört adımda düşünülebilir.

1. Brüt ihtiyaç. Satış siparişleri, tahminler ve açık üretim emirlerinin malzemeleri talep olarak toplanır. Mamulün talebi ürün ağacıyla bileşenlerine açılır; buna patlatma denir. Bir malzeme ağacın birden çok seviyesinde geçebilir. Hesap bunu dikkate aldığı için ihtiyacın bir kısmı gözden kaçmaz.
2. Net ihtiyaç. Brüt ihtiyaçtan eldeki kullanılabilir stok ve planlı girişler (açık satın alma siparişi, üretim emri, depo transferi) düşülür. Emniyet stoku tanımlıysa stok bu seviyenin altına inmeyecek şekilde hesaplanır.
3. Parti büyüklüğü. Net ihtiyaç, en az sipariş miktarı ve sipariş katı gibi kurallara göre yuvarlanır.
4. Zaman kaydırma. İhtiyaç tarihinden temin ya da üretim süresi geri sayılır ve siparişin verilmesi gereken tarih bulunur. Bu tarih bugünden önceyse öneri gecikmiş demektir.

Hesap gün, hafta ya da ay gibi dönemler üzerinden yapılır. Her dönem için dönem başı stok, talep, planlı giriş ve dönem sonu stok yan yana görünür.

MRP neyi yapmaz?

Klasik MRP malzemeyi planlar, kapasiteyi planlamaz. Önerdiği üretim emirlerinin tezgâhlara sığıp sığmadığını kontrol etmez; bunun için kapasite planlaması ve çizelgeleme ayrı bir adımdır. MRP II adı verilen yaklaşım kapasite ve maliyet planlamasını da ekler. ERP sistemleri ise bu planlamayı satış, satın alma, stok ve muhasebeyle aynı kayıtlar üzerinde birleştirir.

MRP’nin önerisi beslendiği veri kadar doğrudur. Ürün ağacındaki yanlış bir miktar, güncellenmemiş bir temin süresi ya da hatalı bir stok kaydı öneriyi doğrudan bozar. Bu yüzden MRP kullanan işletmeler planlama bilgilerinin bakımını ayrı bir iş olarak ele alır.

IWB’de MRP

IWB’de MRP, İhtiyaç Planlama adıyla Üretim’le birlikte çalışır. Talep satış siparişlerinden, üretim emirlerinin malzeme ihtiyacından ve proje bütçelerinden toplanır. İsterseniz CRM’deki satış fırsatları da olasılıklarıyla birlikte tahmin olarak eklenir. Stok, emniyet seviyesinin altına inmeyecek şekilde hesaplanır. Bir öneriyi seçtiğinizde ihtiyacı oluşturan kayıtları görürsünüz (“Bu ihtiyaç nereden geldi?”). Karantinadaki, blokeli ya da fasoncudaki mal kullanılabilir stok sayılmaz.

Uygun bulduğunuz öneri onayınızla satın alma talebine, taslak üretim emrine ya da depo transferine dönüşür ve “Belgeye dönüştü” olarak işaretlenir. Her çalıştırma o anın fotoğrafıdır: onayladığınız miktar ekranda gördüğünüz miktardır. Planlama depo depo yapılırsa ihtiyaç önce başka depodaki serbest stoktan karşılanmaya çalışılır, kalanı için satın alma ya da üretim önerilir. Ne üretilebilen ne satın alınabilen kalem listeden sessizce çıkmaz, “Planlanamaz” olarak görünür.

MRP kapasiteyi planlamaz. Tezgâhların doluluğu ve işlerin günlere yerleştirilmesi Üretim’deki kapasite ve planlama ekranlarında yapılır. IWB, planı bozabilecek eksikleri (reçetesi olmayan mamul, temin süresi girilmemiş malzeme gibi) 17 kontrolle listeler; bunları toplu düzenlemeyle düzeltirsiniz. İsterseniz ayarlardan ana üretim çizelgesini açıp dönem dönem üretim taahhütlerinizi de plana katabilirsiniz.