Amortisman nedir?

Bir makine, taşıt ya da bilgisayar, satın alındığı yıl tek seferde gider yazılmaz. Birkaç yıl kullanılacağı için maliyeti de bu yıllara dağıtılır; bu dağıtımın adı amortismandır. Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 313. maddesine göre işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya ya da kıymetten düşmeye maruz kalan gayrimenkuller ile alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabidir. Boş arazi ve boş arsa ise (madde 314) amortismana tabi değildir.

Değeri kanunda belirtilen tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar amortismana tabi tutulmadan doğrudan gider yazılabilir. Bu tutar tebliğle güncellenir; mevzuat.gov.tr’deki VUK metninde 588 Sıra No.lu Tebliğ ile 1 Ocak 2026’dan geçerli tutar 12.000 TL olarak yer alır.

Hangi yöntemler kullanılır?

Normal amortismanda kıymet, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın faydalı ömürleri dikkate alarak ilan ettiği oranlarla her yıl aynı oranda yok edilir. Amortisman süresi, 1’in uygulanan orana bölünmesiyle bulunur. Örneğin %20 oranlı bir kıymet 5 yılda itfa edilir. Mükellef, Bakanlığın ilan ettiği faydalı ömürden kısa olmamak, bu sürenin iki katını ve 50 yılı aşmamak kaydıyla daha uzun bir süre de seçebilir; seçilen süre sonradan değiştirilemez.

Azalan bakiyeler yönteminde amortisman her yıl kalan değer üzerinden hesaplanır. Bu yöntemi bilanço esasına göre defter tutanlar seçebilir. Oran normal oranın iki katıdır ve %50’yi geçemez. Sürenin son yılına kalan değer o yıl tamamen yok edilir. Normal yöntemle başlanan kıymette azalan bakiyelere geçilemez; azalan bakiyelerden normal yönteme geçilebilir.

Ayrılan amortisman ya kıymetin değerinden doğrudan indirilir ya da pasifte ayrı bir karşılık hesabında toplanır (VUK 321).

Süre ne zaman başlar?

Amortisman süresi kıymetin aktife girdiği yıldan başlar. 7338 sayılı Kanunla 2021’de yapılan değişiklikten sonra mükellefler yeni aktife alınan kıymetler için, kullanıma hazır oldukları tarihten başlayarak gün esasına göre amortisman ayırabilir; bu hesaplama şekline başlandıktan sonra vazgeçilemez. İşletmeye ait binek otomobillerde (kiralama ya da işletme faaliyeti için kullanılanlar hariç) aktife girilen yıl için kalan ay kadar amortisman ayrılır. Bir yıl amortisman ayrılmaması süreyi uzatmaz.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40. maddesine göre ilk iktisap bedeli kanundaki sınırı aşan binek otomobillerde, ayrılan amortismanın yalnız bu sınıra isabet eden kısmı gider yazılabilir; aracın iktisap edildiği tarihte yürürlükte olan tutar uygulanır. Faaliyeti binek otomobil kiralamak ya da işletmek olanların bu amaçla kullandığı araçlar bu sınırın dışındadır. Özel maliyet bedelleri ise VUK 327’ye göre kira süresince eşit yüzdelerle itfa edilir.

IWB’de amortisman

IWB’de amortisman Sabit Kıymetler modülünde hesaplanır. Demirbaş, makine ve tesis, taşıt, gayrimenkul, özel maliyet ve haklar için kıymet kartı açılır. Kartın kıymet, birikmiş amortisman ve gider hesapları kıymet kategorisinden gelir. Hesaplama normal ve azalan bakiyeler yöntemini, 26 Ekim 2021’den sonra aktife giren kıymetlerde gün esasını ve kıst amortismanı uygular. Son yılda kalan tutar sıfırlanır.

Seçtiğiniz dönemin amortismanı hesaplanır; sonucu kıymet ve defter bazında satır satır görürsünüz. Hesaplama aylık ya da yıllık yapılır, varsayılan aylıktır. Kesinleştirme ayrı yetki ister ve fişi Muhasebe üretir. Fişte gider, kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) ve birikmiş amortisman satırları yer alır. Hesaplama, gerekçe yazılarak ters kayıtla geri alınır.

Binek otomobilde yıllık tavan uygulanır ve aşan pay KKEG olarak ayrılır. Geçerli tavan, aracın aktife girdiği yılın tavanıdır.